Янгиликлар
Суд мажлиси ўтказилмаган, бошқа кунга қолдирилган...
Кенгашдан сўнг: учта туманлараро суд раислари ўз жойида қолди ва бошқа тайинловлар
Кўнгилларга чўғ солган инсон
Немис судьясидан махсус маъруза ва мавзудан ташқари мухтасар суҳбат...
Яна ўша манзара, яна ўша “ўйин”лар...
“Telegram” мессенжеридаги ушбу каналда эълон қилинадиган аксарият хабарларнинг бори шу: аноним муаллиф, “#таҳрирсиз” деган ниқоб, ўрганилмаган-текширилмаган воқеаларнинг ҳиссиётли баёни... (Судлар фаолиятига оид “материаллар” хусусида ҳам гап шу, аммо уларнинг “сирли” муаллифлари андижонлик айрим адвокатлар экани эҳтимоли тобора ортиб бормоқдаки, бу энди алоҳида мавзу!). Шу йўл билан “шояд, дилдаги муродга етсак”, дея мўлжал қилинади чоғи?! Бироқ кўпинча амалда бунинг тескариси бўлаётганини жамоатчилик кўриб-билиб турибди. Мазкур хабардан ҳам шунинг “ҳиди” келиб турибди: қандай шаклда бўлмасин, судга таъсир ўтказишга уриниш! Жиноят ишлари бўйича Хўжаобод туман суди раиси “нишонга олинган” хабарнинг “аноним” муаллифига кўра, у (суд раиси) “Заринг бўлсин ё зўринг” мақолига монанд гўёки “мастер-класс” ўтибди. Яъниким, бир қатор жиноятларни содир этишда айбланаётган И. М. (аёл) ва бошқаларга оид “иш” бўйича дастлабки эшитувни бир эмас, икки марта белгиланган вақтда бошламай (гўёки“сабабсиз куттириб, иштирокчиларни сарсон қилиб, суд ишларини ташкил қилишда бепарволик ва интизомсизликка йўл қўйиб...”), унда иштирок этмаган адвокатни “иштирок этди” деб кўрсатиб, айбланувчига (И. М., аёл) қўлланган “қамоқ олиш” эҳтиёт чорасини “уй қамоғига”га алмаштириб, бу билан “...унинг кўчада юриб, бошқа жиноят содир этиши ёхуд жабрланувчи ва гувоҳларни кўндиришга уриниш ҳолатларини келтириб чиқариб” (?!), ишни терговга юборган?! Якунда айтадики, бу ҳолатга вилоят судига янги тайинланган раис ёки Судьялар олий малака ҳайъати ҳуқуқий баҳо берадами ёки қонунлар Андижонда оёқ ости бўлаверадими? Воқелик чиндан ҳам шундайми? Албатта, йўқ! Ҳақиқий ҳолат баёни бироз чўзилиши мумкин. Шундай бўлса-да, ихчам тарзда баён қилишга ҳаракат қилинади. Гапни хабарнинг бошидан эмас, пастидан бошласак. 1. Амалдаги қонунчилик ва суд амалиётидан озроқ тасаввурга эга одам хабар мазмуни ва услуби адвокатга хослиги, устига-устак, унинг яхшигина шошма-шошарлигидан ташқари айрим норматив-ҳуқуқий ҳужжатлардан етарлича хабардор эмаслигини дарров илғаши мумкин. Масалан, муайян иш бўйича судьянинг процессуал ҳаракатларига фақат юқори суд инстанцияси ҳуқуқий баҳо бериши мумкин. Бундай ваколат на вилоят суди раисида, на Судьялар олий малака ҳайъати, ҳатто Судьялар олий кенгаши ҳам мавжуд эмас. Хабардаги иддаоларнинг аксарияти суд раисининг процессуал ҳаракатига оидлиги инобатга олинса, муаллиф уларга “ҳуқуқий баҳо бериш”ни сўрашда манзилда янглишган кўринади. 2. “Номаълум” муаллифнинг айбланувчи(лар)га қўлланадиган эҳтиёт чоралар ҳақидаги тасаввури ҳам ғарибга ўхшайди. Ана, ўзи ёзиб турибди: “...қамоққа олиш” тарзидаги эҳтиёт чорани бекор қилиб, “уй қамоғи”ни қўллаш орқали “айбланувчини кўчада юриб, бошқа жиноят содир этиши ёхуд жабрланувчи ва гувоҳларни кўндиришга уриниш ҳолатларини келтириб чиқариш”га имкон яратди, деб. Бекор гап. “Уй қамоғи” эҳтиёт чораси айбланувчининг наинки “кўчада юриши”, балки остона хатлаб кўчага чиқишидан (уй-жойини тарк этиши) ташқари “хат-хабар олиш ва жўнатиш, алоқа воситаларидан фойдаланиш”ни ҳам таъқиқлайди. Ва бу тегишли орган томонидан назорат қилинади. Акс ҳолда, яна “ичкари”га қайтиб кириб кетиши эҳтимоли юз фоизга тенг. Муаллиф “... кўчада юриб, бошқа жиноят содир этиши ёхуд жабрланувчи ва гувоҳларни кўндиришга уриниш”, дея ваҳима қиларкан, “озодликдан чеклаш”ни назарда тутмоқда, чамаси? Агар шундай бўлса, маълумот учун айтиб қўйиш керак: “озодликдан чеклаш” – жиноий жазо турларидан бири, “уй қамоғи” эса эҳтиёт чора ҳисобланади. Улар ўртасидаги фарқ от билан туядек. 3. Жиноят иши бўйича эшитув икки марта бошқа кунга қолдирилгани, иккиси ҳам белгиланган вақтда бошланмагани рост. Икки гал ҳам суд мажлиси адвокатларнинг илтимосномасига биноан бошқа кунга қолдирилган. Суд мажлиси белгиланган кунда ва вақтда бошланмагани “қамоққа олиш” эҳтиёт чораси қўлланган айбланувчи “конвой хизмати” томонидан ўз вақти-соатида етказиб келинмагани билан ҳам изоҳланади. 4. “Суд мажлисида иштирок этмаган адвокатни, иштирок этди” мазмунидаги иддао ҳам ҳақиқатга тўғри келмайди. Айбланувчилардан бирининг икки нафар адвокати бўлиб, улардан бири - муборак сафарга кетиши сабаб аввалроқ музокара нутқини ёзма равишда тақдим этган, бу унинг процесс иштирокчиси эканини англатади. Яъниким, суд мажлисида ҳозир бўлди нима-ю бўлмади - нима, муҳими, ўз нуқтаи назарини қонун доирасида билдирмоқда. Айбланувчининг иккинчи адвокат эса судда иштирок этганини ҳаммадан кўра “номаълум” муаллифга яхши маълум. 5. Айбланувчи И. М.нинг (аёл) эҳтиёт чораси “қамоқ”дан “уй қамоғи”га ўзгартирилгани ҳам процессуал ҳаракат ҳисобланади. Бу ўринда унга ҳуқуқий баҳо ёки хулоса бериш ваколатимиз йўқлигини эслатган ҳолда, ахборот тариқасида баён этамизки, айбланувчига нисбатан эҳтиёт чора ўзгартирилишига биринчи сабаб унинг қамоқда сақлаш муддати (жиноят иши судга келиб тушгунга қадар!) ўтиб кетганлигида кўринади. Иккинчидан, унинг аёллиги, қарамоғида уч нафар вояга етмаган фарзанди борлиги, оилада ёлғиз боқувчи эканлиги ва муқим уй-жойга эгалиги эътиборидан суд унга нисбатан қўлланган “қамоққа олиш” эҳтиёт чорасини “уй қамоғига” алмаштиришни лозим топган. “Уй қамоғи” жазо эмаслиги юқорида тушунтирилди. Айбланувчининг кейинги тақдири жиноят иши якунида ойдинлашади. Айни пайтда башоратга ўрин ҳам, асос ҳам йўқ. 6. Жиноят иши терговга юборилганлиги ҳам процессуал ҳаракат эканига таъкид шарт эмас. Хулоса эмас, ахборот тариқасида қабул қилгайсизки, суд эшитувида тергов ҳаракатлари тўлиқ ва лозим даражада олиб борилмаганлиги, ҳақиқий иш ҳолатлари тўлиқ очилиб, исботланиши лозим бўлган барча ҳолатлар текширилмаганлиги, судланувчилардан бирининг ҳимоя ҳуқуқи қўпол равишда бузилганлиги ва бошқа камчиликлар сабаб суд шундай хулосага келган. Суд ажримига нисбатан тарафларда эътироз бўлса, белгиланган тартиб ва муддатда бемалол шикоят қилишда ҳеч қандай монеълик йўқ. Тармоқда ваҳима кўтариб, жамоатчиликни чалғитган ҳолда судга таъсир кўрсатишга беҳуда урингандан кўра тўғри ва қонуний йўл ҳам шу, аслида. Судьялар олий кенгаши матбуот хизмати
Кенгаш ташаббуси билан муҳим мавзуда халқаро конференция бўлиб ўтмоқда
Бугун Судьялар олий кенгаши ташаббуси билан “Судья маънавияти, одоби ва масъулияти” мавзусида халқаро конференция ўз ишини бошлади. Германия Федерал Адлия вазирлиги ҳузуридаги Халқаро ҳуқуқий ҳамкорлик жамғармасининг (IRZ) “Ўзбекистон суд-ҳуқуқ идоралари ўртасида ҳамкорлик” дастури ҳамкорлигида ташкил этилган мазкур тадбирда судья одоби, суд этикаси бўйича умумэътироф этилган меъёрлар ва хорижий давлатлар тажрибаларидан яқинлан танишишдан иборат. Таъкидландики, одил судловни амалга ошириш билан боғлиқ омиллар кўп. Жумладан, суд тизим вакилларининг умумэътироф этилган одоб-ахлоқ меъёрларига риоя этиши одил судловни амалга оширишнинг ажралмас қисми ҳисобланади. Шу боис ҳам Ўзбекистон Президентининг “Одил судловга эришиш имкониятларини янада кенгайтириш ва судлар фаолияти самарадорлигини оширишга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги (2023 йил 16 январь) фармонида судьялар ва суд ходимларида юксак муомала маданиятини шакллантириш орқали судга мурожаат қилган ҳар бир фуқаро ва тадбиркорда суддан, пировардида эса давлатдан розилик ҳиссини уйғотиш устувор вазифа этиб белгиланган. Шундан келиб чиқиб, конференцияда судьяларнинг одил судловни амалга ошириш билан боғлиқ хизмат ва хизматдан ташқари вақтда риоя этиши мажбурий бўлган маънавий-ахлоқий талаблар, бу борадаги ҳуқуқий ҳужжатлар, судьялар одоб-ахлоқига оид халқаро стандартларга асосланган қоидаларининг ташкилий асослари бўйича фикр алмашилди. Кун тартибидаги мавзу бўйича Германия, Озарбайжон, Қозоғистон, Тожикистон, Қирғизистон давлатлари судларининг судьялари ва экспертлар ўз маърузалари билан иштирок этди. Тадбирда Судьялар олий кенгаши томонидан нашр этилган “Судья маънавияти, одоби ва масъулияти” маърифий китобига ҳам эътибор қаратилди. Судьялик институти борасидаги давлат сиёсатидан бошлаб маънавият, адолат борасидаги азалий қарашлар, қозилик мақоми ва масъулияти ҳамда ўтмишда ўтган кўплаб қозиларнинг донишмандона ҳукмлари ҳақида талай ибратли ва қизиқарли воқеалар жамланган мазкур асар судьялик этикаси бўйича чоп этилган илк маънавий-маърифий и тўплам экани алоҳида таъкид этилди. Шунингдек, тадбир доирасида Судьялар олий кенгаши томонидан тайёрланиб, куни кеча нашрдан чиққан “Судьянинг мустақиллиги ва дахлсизлиги, суд ишига аралашганлик учун жавобгарлик асослари” қўлланмасининг кичик тақдимоти ҳам ўтказилди. Халқаро конференция натижаларидан келиб чиқиб, халқаро стандартлар, хорижий давлатлар тажрибаси ҳамда миллий тажрибани таққослаш асосида судьялик этикасига оид қоидаларни янада такомиллаштириш ва самарали механизмларини ишлаб чиқиш режалаштирилган. Халқаро конференцияси эртага ўз ишини якунлайди.
Тадбир, тақдимот ва Кенгашнинг яна бир ташаббуси
Судьялар олий кенгаши ташаббуси билан Устоз ва мураббийлар куни арафасида хос тадбир бўлиб ўтди. Тадбир аввалида, анъанага кўра, суд тизимида узоқ йиллар намунали фаолият кўрсатган устоз ва мураббийлар табрикланди, уларнинг шаънига илиқ ва самимий тилаклар айтилди. Таъкидландики, уларнинг ҳамон камарбасталиги, хайрихоҳлиги ва маънан қўллаб-қувватлаб келаётгани учун тизимда ким қандай муваффақиятга эришаётган бўлса, азиз устозларнинг ҳиссаси улкан, буни доим эътироф этмоқ шогирдлик бурч ҳисобланади. Маълумки, Судьялар олий кенгаши ташаббуси билан суд тизимида узоқ йиллар намунали фаолият юритган устозларнинг ҳаёти ва фаолиятидан ҳикоя қилувчи “Ибрат мактаби” туркумида китоблар нашр қилиб келинмоқда. Устоз ва мураббийлар куни арафасида бу йил тўқон икки баҳорни қарши олган фахрий судья, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган юрист Умсун Астанованинг машаққатли ва шарафли ҳаёти ҳамда фаолияти ҳақидаги “Матонали аёл қиссаси” (муаллифи Арслон Эшмуродов) китоби нашрдан чиқди. Тадбирга китоб тақдимоти ҳам уланиб кетди. Умсун Астановадай фахрийларнинг ҳаёт йўқли ёш ҳамкасбларига ибрат бўлиши таъкид этилди. Тақдимотда китоб қаҳрамонининг шахсан иштироки эса тадбирга ўзгача файз бағишлади. Давлат раҳбарининг 2020 йил 7 декабрдаги фармони билан суд тизимида узоқ йиллар самарали фаолият кўрсатган фахрийларини “Суд фахрийси” кўкрак нишони билан тақдирлаб келинмоқда. Тадбирда бир гуруҳ фахрийларга “Суд фахрийси” кўкрак нишони тантанали равишда топширилди. Бу ҳали ҳаммаси эмас. Тадбирдаги яна бир эътибор ҳолат: Кенгашнинг навбатдаги ташаббуси билан устозлар йўлидан оғишмай бориб, намунали фаолият кўрсатаётган бир гуруҳ судьяларнинг устозлари ва ота-оналари ҳам рағбатлантирилди. Уларга Судьялар олий кенгашининг “Ташаккурнома” ва эсдалик совғалари топширилди. Зеро, ҳар биримизнинг ҳаётимиздаги биринчи устозимиз ота-онамиздир. Рағбатнинг бундай шакли ота-оналарга ажойиб мамнунлик бахш этса, судьяларнинг ўзларига қўшимча иштиёқ беради.
Ишонч телефони
Сизда ариза, шикоят ёки таклифлар мавжудми? Судьялар олий кенгашига ишонч телефонлари орқали мурожаат қилинг!
71 200-26-00 ёки 1190